گفتوگو با آيتالله سيدجواد گلپايگاني
آشكارا مبارزه نميكرد
آيتالله شيخ علي صافي گلپايگاني از اصحاب بيت آيتالله العظمی بروجردي بود كه پس از رحلت ايشان از مشاوران آيتالله العظمی گلپايگاني شد. ارتباط ايشان با آيتالله گلپايگاني به گونهاي بود كه از طرف آيتالله به ديدار شاه رفت و براي بردن پيام آيتالله راهي پاريس شد تا امام خميني را از نظرات آيتالله گلپايگاني مطلع كند. براي بازكاوي اين ارتباط با آيتالله سيدجواد گلپايگاني (فرزند ارشد آيتالله العظمی سیدمحمدرضا گلپايگاني) قرار گفتوگو گذاشتم و از چون و چراي آن پرسيدم.
***
به چه دليلي آيتالله صافي پس از فوت آيتالله بروجردي به بيت آيتالله العظمي گلپايگاني آمدند؟
مرحوم آيتالله العظمي شيخ علي صافي از شخصيتهاي برجسته از نظر اخلاقي و علمي بودند كه در مكتب درسي آيات عظام سيدحجت كوه كمرهاي و سيدمحمدتقي خوانساري تلمذ كردند. پس از تشريف فرمايي آيتالله العظمي بروجردي به قم، آقاي صافي از خواص و نزديكان و مستشكلان درس ايشان شدند و بسيار مورد عنايت بودند. پس از فوت آيتالله العظمي بروجردي، با توجه به اين جايگاه و بر اساس سوابقي كه با آيتالله العظمي گلپايگاني داشتند و اندكي هم در درس ايشان حضور يافته بودند، انس زيادي با ايشان داشتند. مرحوم والد هم احترام زيادي براي ايشان قائل بودند و مورد عنايتشان بودند. البته همشهري بودن هم مزيد بر علت شده بود.
افراد ديگري هم اين ويژگيهايي كه شما گفتيد، داشتند. چرا ايشان از خواص آيتالله گلپايگاني شدند؟
اولا اخوي ايشان (آيتالله العظمي شيخ لطفالله صافي) داماد آقا بودند كه ارتباط ايشان با آقا را بيشتر كرده بود. ثانيا خانواده ايشان از خانوادههاي شناخته شده گلپايگان بودند و پدرشان (آيتالله آخوند ملا محمدجواد صافي) هم با آقا مرتبط بود. از سوي ديگر، جايگاه علمي و اجتماعي ايشان هم در نزد مرحوم والد مشخص و متعين شده بود.
آيتالله شيخ علي صافي چه جايگاهي در بيت آيتالله العظمی گلپايگاني داشتند؟
ايشان در بيت آقا، وزنهاي بودند و طرف مشورت و احترام مرحوم والد. به عنوان نمونه؛ هرگاه آيتالله العظمي گلپايگاني بيانيهاي مينوشتند و نظر ايشان و شخصيتهاي ديگر را جويا ميشدند. ايشان و حضرات آيات حاج شيخ لطفالله صافي، حاج سيدمرتضي علوي فريدني(داماد ديگر مرحوم آقا)، حاج شيخ محمد دشتي، حاج شيخ عبدالجواد جبل عاملي و ديگر آيات در جلسه استفتاء مرحوم آقا شركت داشتند و در وقايعي كه رخ ميداد، مورد مشاوره بودند. به ياد دارم كه يك بار از سوي آقا پيغامي براي شاه برده بودند. نقل ميكنند كه ايشان براي موضوعي درباره نگرانيهاي علما، پيش شاه ميروند. شاه هم از روي بي اعتنايي و خودخواهانه مدام قدم ميزد. او به حاج آقا علي صافي ميگويد: اين آقايان از ما چه ميخواهند؟! چرا دست از سر ما برنميدارند؟ چكار به ما دارند؟ ايشان هم با شجاعت و صراحت لهجه گفته بودند: آقايان خواستههاي ديني دارند. گويا شما فراموش كرديد كه مشروعيت شاه و قانون اساسي، با توجه به حضور فقهاي طراز اول است.
ايشان هيچگاه علنا در عرصههاي مبارزاتي يا سياسي حضور نيافتند؛ اگرچه برخي بر نقش ايشان در اين عرصه پاي ميفشرند. نظر شما در اين باره چيست؟
ايشان فهم سياسي بسيار خوبي داشت. اما هيچگاه به صورت علني اهل مبارزه و شركت در اجتماعات نبودند و خودشان را در معرض ديد قرار نميدادند. اما صاحب فكر و نظر در عرصه سياسي بودند و بسيار مطلع. مسائل سياسي را به خوبي درك و تحليل ميكردند. ميتوانستند بگويند چه خواهد شد و چه بايد كرد. البته از نظر مبارزاتي هم در گلپايگان بسيار موفق بودند؛ به گونهاي كه رژيم نتوانست در اين شهر سينما احداث كند. براي بازگشايي و تشخيص نقش ايشان در مبارزات قبل از انقلاب، بايد به اسناد ساواك مراجعه كرد. در اين اسناد با توجه به اينكه رژيم در منزل آقا شنود كار گذاشته بود، ميتوان اطلاعات خوبي را به دست آورد. تا اينكه بفهميم موقعيت و شيوه سياسي ايشان در آن سالها چگونه بوده است.
به چه دليل ايشان براي بردن پيام آيتالله گلپايگاني نزد امام در پاريس انتخاب شدند؟
به خاطر همين هوش سياسي بود كه پيام آقا را ايشان براي امام خميني به پاريس بردند. همچنين به خاطر نحوه برخورد و بيان و جايگاه علمي شان بود. از سوي ديگر، امام هم نسبت به ايشان و پدرشان شناخت و آشنايي داشتند و از قبل با اين خانواده مرتبط بودند.
آخرين باري كه مرحوم آقاي صافي را ديديد، چه زماني بود و چه مسائلي مطرح شد؟
من يك ماه قبل از فوتشان خدمتشان رسيدم كه حالشان هم نسبتا خوب بود. حتي درباره بيمارستاني كه در گلپايگان در حال ساختن آن هستم، صحبت شد و ايشان بسيار خوشحال شدند و دعا كردند. همچنين از مدرسه مرحوم والد در گلپايگان سخن به ميان آمد. ايشان حافظه خوبي داشت و تا آخرين روزهاي حياتشان هم اين مساله مشهود بود. بسيار شخصيتي آزاد و حر بودند و مبادي آداب. از نظر علمي هم جايگاه بزرگي داشتند كه كتابهاي ايشان نشان دهنده آن است.
فرید مدرسی. متولد 25 آذر 59 در قم. دانشآموخته ارتباطات. روزنامه نگار...