آذر - گزارشی از پرونده های سرویس «حوزه» در هفته نامه شهروند امروز

گزارشی از پرونده های سرویس «حوزه» در هفته نامه شهروند امروز

حوزه ای دیگر در شهروند

سرویس «حوزه» در هفته نامه شهروند امروز جدیدالولاده بود. در ابتدای امر، برخی که خود را روشنفکر می نامیدند، خرده گرفتند که «متحجر» شدید و برخی از حوزویان این اقدام را علیه حوزه تحلیل کردند. اما در پایان اولی ها، حوزه خوان شدند و دسته دوم از دیدگاه اول خود برگشتند و هیچ ادله ای متقن نیافتند تا باور خود را به اثبات برسانند. اگرچه هر اقدامی انتقاداتی را به دنبال دارد، اما می توانم به صراحت بگویم که دامنه نقدها از برخی عرصه های دیگر بسیار کمتر بود. البته دوست دارم، از این پس از دوستان حوزوی و دانشگاهی خود بخواهم که کارنامه این بخش را مرور و بررسی کنند و انتقادات، پیشنهادات و نقطه نظرات خود را برایم بفرستند تا در گام بعدی از تجربه و دانش آنان یاری بگیرم و بر قوت کار بیفزایم. در این مسیر محمد قوچانی بسیار همراهم بود و موثر؛ اگرچه گاهی تفاوت هایی هم در نگاه هایمان بود.

***

جرقه راه اندازی چنین سرویسی در روزنامه شرق زده شد. من در سرویس سیاسی این روزنامه مشغول بودم و به نوشتن گزارش هایی مرتبط با روحانیون سیاسی و احزاب اصولگرا می پرداختم. روزی محمد قوچانی، سردبیر شرق در راهروی دفتر روزنامه در حوالی میدان آرژانتین این پیشنهاد را به من داد. من هم تحقیق و بررسی های اولیه را انجام دادم که کار بسیار سخت و تا حدی غیرممکن به نظر رسید. چراکه:

1- روزنامه، روزنامه اصلاح طلبان بود و بخشی از حوزه و موثرین آن آنچنان حاضر به همکاری نبودند. این فقط گوشه ای از سختی کار بود.

2- برخی دیگر اصلا با رسانه ها عادت به همکاری و همراهی ندارند. روزی یکی از دوستان که در یک خبرگزاری حوزوی مشغول به کار بود، به من گفت: حتی ما هم در ابتدای راه اندازی خبرگزاری با دست رد حوزه روبرو بودیم.

3- در رفتارشناسی غالب حوزویان هم مشهود است که احتیاط حرف اول و آخر را می زند. آنان به سرعت یک رسانه را نمی پذیرند و با او همکاری نمی کنند.

4- فضای رسمی حوزه و ساختار مدیریتی آن هیچگاه با اصلاح طلبان از در دوستی وارد نمی شود. اگرچه تعاملاتی در مقاطع تاریخی وجود داشت، اما این تعاملات به روابط صمیمانه مبدل نشده بود. از این رو، متنفذین این بخش حاضر به همکاری نبودند و به ما روی خوشی نشان نمی دادند. حتی آنان که در گفت و شنودهای خصوصی همچون اصلاح طلبان می اندیشند، در یک رسانه عمومی نه تنها حاضر به بیان آن مطالب نیستند، بلکه حتی از انتشار هرگونه مطلب در اینگونه رسانه ها سر باز می زنند.

5- حوزویان ادبیات مرسوم در روزنامه نگاری را نمی پسندند. القاب در فضای حوزویان نشانه احترام و در ادبیات ژورنالیستی بی مورد است. تیترها و لیدهای مطالب گاهی از سوی آنان به گونه ای تلقی می شود و در میان عموم به معنای دیگری بروز می کند.

6- روزنامه نگاری تخصصی در اکثر حوزه های خبری شکل گرفته است، اما با توجه به نقش متنفذ روحانیون در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران، در حوزه با این اقدام روبرو نیستیم. البته در گذشته و حتی در حال حاضر روزنامه نگاران یا محققانی هستند که به صورت تخصصی به این حوزه می نگرند، اما آنان یا در برخورد با حوزه دچار افراط شده اند و به بیان اطلاعاتی اغراق گونه علیه روحانیت می پردازند، یا برخی تفریط می کنند و نهاد روحانیت را یک شکل به نمایش می گذارند. گویی آنان تنوع و اختلافات مبنایی و سلیقه ای حوزویان را منفی می دانند. این دو گونه روش را از یک سو، در رسانه های خارجی و از دیگر سو، در نشریات منتسب به نهادهای حکومتی و مدیریت حوزه و صدا و سیمای جمهوری اسلامی می توان دید.

7- آنچه بیش از همه، این مسیر را سخت و مشکل می کرد، نبود منابع مکتوب منسجم و جامع بود. در میان کتاب ها، نشریات، بولتن ها و... می توانستم گوشه ای از سوالات خود را دریافت کنم و فیش های تحقیقی خود را به دست آورم. اما این موارد همچون جرعه ای آب در مقابل دریاست. فضای حوزه بسیار اطالاعاتی را به صورت شفاهی در میان هم لباسان حوزوی نگاه داشته است که باید با آنان نشست و حشر و نشر داشت تا آن مطالب را فراگرفت.

این امور، مهمترین دلایلی بود که راه اندازی صفحات یا سرویس «حوزه» را با مشکل روبرو می کرد. این پیشنهاد اجرایی نشد، اما گاهی به صورت پراکنده مطالبی را در نشریات می نوشتم. تا اینکه، در روزنامه «هم میهن» باردیگر این ایده از سوی «محمد قوچانی» مطرح شد. آن روزها در این روزنامه، به ارائه اخبار، گزارش ها و تحلیل هایی درباره احزاب اصولگرا مشغول بودم و گاهی در صفحه آخر که تحت مسولیت «رضا خجسته رحیمی» بود، اخبار کوتاه حوزه را در ستونی به نام «حجره» انعکاس می دادم. همچنین اخبار و گزارش های حوزوی محض را در صفحات دیگر ارائه کرده بود. به یاد دارم که پرونده ای با نام «گعده سیاسیون در قم» هم تهیه کردم که درباب تعاملات احزاب با علمای قم بود. همچنین دو مطلب درباره دو مرجع فقید، آیات عظام محمد فاضل لنکرانی و سید حسن طباطبایی قمی به مناسبت درگذشتشان نوشتم. قرار بود که هر هفته به طور منظم صفحه به حوزه و روحانیت اختصاص یابد که با توقیف روزنامه روبرو شد و باردیگر این مسئله اجرایی نشد. با توقیف هم میهن، به طور منظم ایده بخش یا سرویس سیاسی در هفته نامه «شهروند امروز» به اجرا در آمد. با گذشت، بیش از یکسال از پیشنهاد اولیه، اما همچنان راه اندازی این سرویس سخت به نظر می رسید. سرویس حوزه آغاز به کار کرد، با 4 صفحه در هفته که پس از ماه ها گاهی تعداد صفحات آن به 16 صفحه -البته به ندرت- هم رسید؛ از تیر 86 تا آبان 87. در این یکسال و چهار ماه اکثر قریب به اتفاق پرونده ها با حاشیه هایی روبرو بود که هیچگاه به آن اشاره نکردم؛ حاشیه هایی درون نشریه تا در میان حوزویان و شخصیت های مرتبط با پرونده ها که روزی به آن می پردازم. آنچه در این میان باقی می ماند، هموار شدن این راه بود که با عنایت حوزویان مقدور نبود و باید از تک تک آنان که مرا یاری کردند، تشکر و سپاسگزاری کنم؛ به ویژه دوست گرامی ام «رسول جعفریان» و سایر عزیزانی که مقالات ذی قیمت خود را به ما هدیه دادند و در شهروند منتشر شد. این صفحات بهانه ای شد تا دوستانی همراه و صمیمی پیدا کنم و انشاءالله با توقیف شهروند این دوستی ها نه تنها متوقف نشود، بلکه تقویت و توسعه یابد. آنچنان دوستان بسیاری یافته ام که تعدادشان از شمارش خارج است و نامی از آنان نمی برم تا خدای ناکرده نام کسی از قلم نیفتد. در این مجال، گزارشی از پرونده هایی که در سرویس «حوزه» شهروند امروز به آن پرداختیم و گوشه ای از آن به قلمم بوده است، ارائه می کنم:

شماره 7 - یادنامه آیت الله مهدی حائری یزدی
فقیه ناراضی و حکیم تنها
گفت و گو با دکتر سیدمصطفی محقق داماد: سياستمداران پا را از حوزه بيرون بكشند

شماره 8 - مقایسه منش سیاسی آیت الله بروجردی و ابوالقاسم کاشانی
جدال سیاست با فقاهت

شماره 9 - یادنامه آیت الله علی مشکینی
سه گانه آیت الله

شماره 10 - یادنامه شیخ احمد کافی
شهرت بر فراز منبر
گفت و گو با برادر کافی: اولین مروج مسجد جمکران بود

شماره 11 - فقه پویا و سنتی
گفت و گو با آیت الله صانعی: فقه سنتی با فقه پویا نمی جنگد

شماره 13 – زندگی آیت الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی
صدر ثانی

شماره 14 – بررسی کتاب جامعه روحانیت مبارز
دعواي طلبگي در حلقه روحانيت

شماره 15- زندگی آیت الله سید موسی صدر
قدیس سیاستمدار

شماره 16- یادنامه آیت الله سیدمحمود طالقانی
خداحافظی با اسلام سیاسی

شماره 18 – نظام آموزشی حوزه
از نخبه‌گرايي تا ديوان‌سالاري

شماره 19 – رویت هلال از منظر فقهی
گفت‌وگو با محمدجواد فاضل‌لنكراني: حكم فقيه بر فقيه ديگر نافذ نيست
گفت‌وگو با مدير مركز فلكي- نجومي دفتر آيت‌الله سيستاني: منجمان، مشاوران فقیهان

شماره 20- زندگی علی اکبر ناطق نوری
بازگشت به منبر